ايرج افشار
383
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى )
قواى مادى كشور خيلى اهتمام ظاهر مىساخت . آثارى كه از دورهء زمامدارى او در اين كشور باقى مانده است همه براى اثبات اين معنى گواهى روشن و برهانى قاطع است . ايجاد بناهاى بزرگ و مدرن ، تغييرات و اصلاحات در اوضاع شهرستانها ، بناى خانههاى روستايى ، كشيدن و افزودن راههاى شوسه در تمام اقطار مملكت ، ايجاد راهآهن سرتاسرى ايران از شمال به جنوب و انشعاب و امتداد آن از طرف شرق و غرب ، تأسيس كارخانههاى مختلف صنعتى و فلاحتى ، داير ساختن بانكهاى مفيد و مهم ، بالا بردن سطح عايدات و افزودن منابع ثروت و ترقّى دادن بودجهء ناچيز و فقير مملكت ، توليد انرژى و فعاليّت در تمام طبقات ، ترويج انواع صنايع و هنرهاى زيبا ، تغييرات اساسى در غالب شئون اجتماعى ، تقويت مبانى فرهنگى و بسط و تعميم اصول تعليماتى و ساختن و برپا كردن دبيرستانها و دانشسراها و دانشكدهها و دانشگاهها چه در پايتخت و چه در ساير مراكز و شهرستانها ، تشكيلات اساسى و تنظيمات فوق العادهاى كه در قواى نظامى كشور برقرار ساخت همه نمونههاى برجستهاى است كه در مدّت كوتاه سلطنت او با فقدان وسايل يكى پس از ديگرى به مرحلهء وجود آمد و دلايل غيرقابل انكارى است بر علاقهء مفرط او به ترقّى و آبرومندى كشور و شهرت تام [ 41 ] و تمام ايران در دنيا و بالفرض كه به زعم بعضى همه اين كارها را براى حسن شهرت خود مىكرد باز بايد انصاف داد كه خيلى كارهاى بزرگ كرده و يادگارهاى گرانبها از خود باقى گذاشته است . چه اسلاف او كه شايد هم قدرتشان از او بيشتر بود و هم موانعشان كمتر و هم مدّتشان طولانىتر چندان اثر برجسته از خود بر جاى نگذاشتند . عزم و اراده و استبداد پهلوى مردى بود صاحب ارادهء قوى و عزم راسخ و تصميم ثابت . به هر كار كه عزم و اراده مىكرد سعى و كوشش داشت كه آن كار مطابق ميل او به انجام برسد و در هرچيز كه تصميم مىگرفت ممكن نبود هيچچيز تصميم او را تغيير دهد ، مگر اينكه امرى فوق العاده مهم پيش آيد كه او را در اجراى آن تصميم بازدارد . گاهى كار سختگيرى او در اجراى تصميمات خود به جايى مىكشيد كه بيشتر به تهوّر و جنون شباهت داشت .